Lokacja Pszczyny i Mysłowic w 1305 r.

W niniejszym artykule autor przedstawia nową hipotezę dotyczącą czasu i okoliczności nadania praw miejskich Mysłowicom, wiążąc to wydarzenie z historią Pszczyny. Według tego domniemania lokacje Pszczyny i Mysłowic nastąpiły kolejno po sobie w 1305 r. z inicjatywy lub za zezwoleniem księcia raciborskiego Przemysława. Potrzeba sformułowania nowej hipotezy pojawiła się natomiast w związku z lekturą biografii księcia opolskiego Władysława I pióra dr Wojciecha Dominiaka.

Dokument lokacyjny Mysłowic nie zachował się do naszych czasów (podobnie jak analogiczny dokument dotyczący Pszczyny), ponieważ zdaniem autora niniejszego artykułu spłonął on w pożarze miasta w 1587 r. W związku z tym badacze zajmujący się historią Mysłowic, w szczególności zaś ks. Jan Kudera i prof. Alfred Sulik, ustalili czas założenia Mysłowic jako miasta na prawie niemieckim na drugą połowę XIII w., a także powiązali ten fakt z osobą księcia opolsko-raciborskiego Władysława I (panował w latach 1246-1281), jako władcy prowadzącego szeroko zakrojoną działalność gospodarczą, fundacyjną i lokacyjną na obszarze Górnego Śląska.1

Jednakże w 2009 r. dr Wojciech Dominiak, najlepszy obecnie znawca życiorysu Władysława Opolskiego i specjalista w zakresie średniowiecznej historii Śląska, zdecydowanie wykluczył taką możliwość, wyłączając zarazem z dalszych rozważań okres do roku 1281.2 Dlatego też stało się potrzebą chwili ustalenie, który z następców Władysława I podwyższył status prawny osady Mysłowice.

Z pomocą przybyły jak zwykle dwa dokumenty źródłowe z epoki. Najbardziej znany z nich to akt nadania majątku mysłowickiego Ottonowi Pileckiemu, noszący datę 15 grudnia 1360 r., w którym książę opawsko-raciborski Mikołaj II wymienia Mysłowice jako od dawna posiadające prawa miejskie.3 Dla autora niniejszego artykułu wyrażenie „od dawna” oznacza co najmniej od dwóch pokoleń, czyli od ok. 50 lat, co przenosi nas w czasie do roku 1310. Drugi dokument, pochodzący z roku 1308, wymienia plebana mysłowickiego Hunolda (nota bene Niemca)4, stanowiąc tym samym dowód na istnienie w owym czasie parafii mysłowickiej, czyli również kościoła farnego pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Skądinąd zaś wiemy, że na średniowiecznym Śląsku erygowanie parafii następowało w tym samym czasie co lokacja miasta (lub wsi) na prawie niemieckim.5 Dotychczasowe ustalenia wskazują więc, że Mysłowice uzyskały prawa miejskie po roku 1281, a przed rokiem 1308, czyli w latach 1282-1307 (przedział 25 lat).

Wyżej wymieniony okres czasu, zdaniem autora niniejszego artykułu, można jeszcze bardziej zawęzić, biorąc pod uwagę dzieje pobliskiej Pszczyny – stolicy historycznej ziemi pszczyńskiej, której ziemia mysłowicko-katowicka jest specyficzną częścią. Otóż w Pszczynie istniał od XIII w. książęcy gródek strażniczy wraz z położoną nieopodal osadą. Po roku 1260 przejął on od Mikołowa funkcję stolicy kasztelanii. Dokument wystawiony w 1303 r. wzmiankuje kasztelana urzędującego w grodzie pszczyńskim, nie mówiąc jednak nic o miejskości Pszczyny6. Dopiero dokument z roku 1327 nazywa Pszczynę miastem (łac. civitas)7, co oznacza, że osada ta została lokowana na prawie niemieckim po roku 1303, a przed 1327, czyli w latach 1304-1326 (przedział 22 lat). Powyższy pogląd wsparty jest przez dr Dominiaka, który lokację Pszczyny przypisał następcom Władysława I.8

W tym miejscu należy jednak zdecydowanie stwierdzić, że Pszczyna jako ośrodek dość dużej jednostki administracyjnej (kasztelanii), musiała otrzymać prawa miejskie wcześniej niż mało znaczące Mysłowice. Ta konkluzja pozwala nam zaś zasadnie zawęzić okres lokacji zarówno Pszczyny, jak i Mysłowic do lat 1304-1307 (przedział 3 lat). Na tym jednak nie koniec regulacji zegara historycznego, gdyż zdaniem autora niniejszego artykułu oraz innych badaczy władcą Raciborza, któremu stosunkowo zaniedbywana dotychczas kasztelania pszczyńska zawdzięczała wyraźne przyspieszenie rozwoju gospodarczego, był Przemysław (Przemysł, Przemko), syn Władysława I Opolskiego. Rozpoczął on samodzielne panowanie w 1290 r., a zmarł w 1306 r., przez co data jego śmierci dookreśla nadanie praw miejskich Pszczynie i Mysłowicom na rok 1305 z pomijalnym przedziałem niepewności. Można przy tej okazji pokusić się nawet o przypuszczenie, że dokument lokacyjny dla Pszczyny książę Przemysław wystawił wiosną 1305 r., natomiast analogiczny dokument dla Mysłowic – jesienią tegoż roku.

Przedstawiona wyżej hipoteza autora niniejszego artykułu prowadzi do nieuniknionego wniosku, że Mysłowice i Pszczyna powinny uroczyście obchodzić niemal okrągły jubileusz 715-lecia swej miejskości już za trzy lata.

Odnośnie zaś do bliższych okoliczności nadania praw miejskich Mysłowicom – trzeba stwierdzić, że po pierwsze nie mamy historycznych i archeologicznych dowodów na istnienie osady Mysłowice przed lokacją miasta (choć to kusząca hipoteza), a po drugie nie wiemy, czy książę Przemysław nadał prawa miejskie osadzie prywatnej (rycerskiej) na prośbę jej właściciela (potomka hipotetycznego Mysła), czy osadzie książęcej, z własnej inicjatywy. Nie wiemy także, kim był kolonista niemiecki – zasadźca Mysłowic, choć autor niniejszego artykułu już w ubiegłym roku założył na podstawie kilku przesłanek, że mógł się on zwać Hans lub Johann Foltin i przybyć na Śląsk z Bawarii, natomiast patronujący mu od chrztu św. Jan Chrzciciel mógł się tym sposobem znaleźć w herbie nowo powstałego miasta. Potomkiem tego hipotetycznego zasadźcy był zaś dziedziczny wójt mysłowicki Hanko, wymieniony w źródle z 1372 r., oraz żyjący w XVI w. wójt mysłowicki Wojciech Fołtyn.

Nadesłano: Remigiusz Garbiec, MTHJL.

—————————

1. Alfred Sulik, Historia Mysłowic do 1922 roku, Mysłowice 2000, s. 14

2. Wojciech Dominiak, Ostatni władca Górnego Śląska. Władysław I, pan na Opolu i Raciborzu (1225-1281), Racibórz 2009, s. 178

3. A. Sulik, Historia Mysłowic…,s. 20-21

4. Tamże, s. 16

5. Ludwik Musioł, Pierwsze źródłowe wzmianki z dziejów miast w województwie śląskim, Katowice 1939, s. 6

6-7. Tamże

8. W. Dominiak, Ostatni władca…, s. 173.




Komentarze